Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
Ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari tо‘plamida Respublikamiz o’qituvchilari, soha mutaxasislari, ilmiy tadqiqotchilar, magistrlar, talabalarning ilmiy maqolalari о‘rin olgan
FIZIKA FANINI O‘QITISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI QO’LLASHNING USLUBIY TAHLILI
Ushbu maqolada umumiy fizika fanini o‘qitishda raqamli texnologiyalarni qo‘llashning nazariy asoslari tahlil qilinadi. Interaktiv simulyatsiyalar, virtual laboratoriyalar, modellashtirish dasturlari, raqamli baholash tizimlari va gamifikatsiya elementlarining ta’lim jarayonidagi afzalliklari yoritilgan. Tadqiqot asosida konstruktivizm, TPACK modeli va raqamli pedagogika nazariy jihatdan asoslanadi.
Kalit so‘zlar: raqamli texnologiyalar, umumiy fizika, interaktiv simulyatsiya, virtual laboratoriya, TPACK modeli, konstruktivizm, raqamli pedagogika.
CHALLENGES AND SOLUTIONS IN TRANSLATING COMPLEX SENTENCES BETWEEN UZBEK AND ENGLISH
Abstract: The translation of complex sentences between Uzbek and English extends far beyond simple word substitution, encompassing a wide array of linguistic, cultural, syntactic, and pragmatic complexities that require a nuanced approach by translators. Uzbek and English, while both serving as powerful mediums of expression, differ markedly in their grammatical structures, idiomatic usages, and ways of encoding meaning. Translators working between these languages must therefore navigate a landscape that poses significant challenges on both a micro-linguistic and macro-discursive level, requiring both technical skill and deep contextual understanding to achieve accurate and effective translation.
Keywords: translation, complex sentences, Uzbek, English, linguistic challenges, syntactic differences, adaptation, semantic relations.
Copyright (c) 2026 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
PROBLEMS STUDENTS FACE IN MODERN EDUCATION
Modern education plays a crucial role in shaping individuals and supporting societal development. However, students today face a range of challenges that affect their learning and overall well-being. This article examines the main problems in modern education, including academic pressure, unequal access to quality education, outdated teaching methods, and the growing impact of technology. These issues can reduce students’ performance, increase stress, and limit their opportunities for success. Современное образование играет ключевую роль в формировании личности и поддержке развития общества. Однако современные ученики сталкиваются с рядом проблем, которые влияют на их обучение и общее благополучие. В данной статье рассматриваются основные проблемы современного образования, включая академическое давление, неравный доступ к качественному образованию, устаревшие методы преподавания и растущее влияние технологий. Эти вопросы могут снижать успеваемость студентов, увеличивать уровень стресса и ограничивать их возможности для успеха. Zamonaviy ta’lim shaxsni shakllantirish va jamiyat rivojini qo‘llab-quvvatlashda muhim rol o‘ynaydi. Biroq, bugungi talabalar va o‘quvchilar bir qator muammolarga duch kelmoqda, bu esa ularning o‘qishi va umumiy farovonligiga ta’sir qiladi. Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim tizimidagi asosiy muammolar, jumladan, akademik bosim, sifatli ta’limga tengsiz kirish, eskirgan o‘qitish usullari va texnologiyalarning o‘sib borayotgan ta’siri ko‘rib chiqiladi. Ushbu muammolar talabalarning o‘quv natijalarini pasaytirishi, stress darajasini oshirishi va muvaffaqiyatga erishish imkoniyatlarini cheklashi mumkin. Kalit so‘zlar: Zamonaviy ta’lim, talabalarning muammolari, akademik bosim, ta’limdagi tengsizlik, ta’limga kirish, o‘qitish usullari, ta’limda texnologiyalar, talabalarning farovonligi, inklyuziv ta’lim, o‘quv natijalari.
Key words: Modern education, student challenges, academic pressure, educational inequality, access to education, teaching methods, technology in education, student well¬being, inclusive education, learning outcomes.
Ключевые слова: Современное образование, проблемы студентов, академическое давление, образовательное неравенство, доступ к образованию, методы преподавания, технологии в образовании, благополучие студентов, инклюзивное образование, результаты обучения.
ISLOMIY QADRIYATLARNING MARKAZIY OSIYO URF-ODATLARI VA AN’ANALARI BILAN UYG‘UNLASHUVI
Annotatsiya: Ushbu maqolada Islomiy qadriyatlarning Markaziy Osiyo urf-odatlari va an’analari bilan uyg‘unlashuvi masalasi chuqur tahlil qilinadi. Maqola tarixiy manbalar, diniy matnlar va madaniy meros asosida Islom qadriyatlari qanday qilib mahalliy urf-odatlar va an’analar bilan integratsiyalashganini yoritadi. Shuningdek, maqolada diniy va ma’naviy qadriyatlarning jamiyat hayotidagi roli, ijtimoiy barqarorlik va madaniy uyg‘unlikni ta’minlashdagi ahamiyati ko‘rsatib beriladi. Аннотация: В данной статье рассматривается вопрос интеграции исламских ценностей с обычаями и традициями Средней Азии. Статья на основе исторических источников, религиозных текстов и культурного наследия освещает, каким образом исламские ценности были гармонично сочетаны с местными обычаями и традициями. Также в статье показана роль религиозных и духовных ценностей в жизни общества, их значение для обеспечения социальной стабильности и культурной гармонии. Annotation: This article examines the integration of Islamic values with the customs and traditions of Central Asia. Based on historical sources, religious texts, and cultural heritage, the article highlights how Islamic values have been harmoniously combined with local customs and traditions. It also demonstrates the role of religious and spiritual values in social life, emphasizing their importance for ensuring social stability and cultural harmony.
Kalit so‘zlar: Islomiy qadriyatlar, Markaziy Osiyo, urf-odatlar, an’analar, ma’naviy meros, madaniy uyg‘unlik, diniy integratsiya.
Ключевые слова:Исламские ценности, Средняя Азия, обычаи, традиции, духовное наследие, культурная гармония, религиозная интеграция.
Keywords: Islamic values, Central Asia, customs, traditions, spiritual heritage, cultural harmony, religious integration.
TA’LIM JARAYONIDA AKT ASOSIDA INTERFAOL O‘QITISH METODLARINI QO‘LLASHNING PEDAGOGIK SAMARADORLIGI
Annotatsiya. Mazkur maqolada zamonaviy ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) asosida interfaol o‘qitish metodlarini qo‘llashning pedagogik samaradorligi har tomonlama tahlil qilinadi. Ta’lim jarayonida AKTdan foydalanish o‘quvchilarning bilish faolligini oshirish, mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda o‘quv faoliyatiga bo‘lgan motivatsiyani kuchaytirishning muhim omili sifatida asoslab beriladi. Interfaol metodlarning nazariy asoslari, ularning ta’lim sifatiga ta’siri va amaliy ahamiyati yoritiladi. Maqolada AKT asosida tashkil etilgan interfaol darslarning o‘quv jarayonidagi afzalliklari, raqamli ta’lim muhiti orqali o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi samarali hamkorlik masalalari tahlil qilinadi. Shuningdek, interfaol metodlarni qo‘llashda yuzaga keladigan pedagogik muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ham ko‘rsatib o‘tiladi. Tadqiqot natijalari ta’lim jarayonida AKT asosida interfaol o‘qitish metodlarini tizimli ravishda joriy etish o‘quvchilarning bilimlarni chuqur o‘zlashtirishiga, ijodiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi. Ushbu maqola o‘qituvchilar, talabalar va pedagogika sohasidagi tadqiqotchilar uchun amaliy ahamiyatga ega. Аннотация. В данной статье всесторонне анализируется педагогическая эффективность применения интерактивных методов обучения на основе информационно-коммуникационных технологий (ИКТ) в образовательном процессе. Обосновывается роль ИКТ как важного средства повышения познавательной активности обучающихся, развития навыков самостоятельного мышления и усиления учебной мотивации. Раскрываются теоретические основы интерактивных методов и их влияние на качество образования. В статье рассматриваются преимущества интерактивных занятий, организованных с использованием ИКТ, а также вопросы эффективного взаимодействия между преподавателем и обучающимися в цифровой образовательной среде. Особое внимание уделяется педагогическим проблемам, возникающим при внедрении интерактивных методов, и путям их решения. Результаты исследования свидетельствуют о том, что систематическое использование интерактивных методов обучения на основе ИКТ способствует глубокому усвоению знаний, развитию творческого и критического мышления обучающихся. Материалы статьи могут быть полезны для преподавателей, студентов и исследователей в области педагогики. Abstract. This article provides a comprehensive analysis of the pedagogical effectiveness of applying interactive teaching methods based on information and communication technologies (ICT) in the educational process. The role of ICT as an important factor in increasing learners’ cognitive activity, developing independent thinking skills, and enhancing learning motivation is substantiated. The theoretical foundations of interactive methods and their impact on educational quality are discussed. The paper highlights the advantages of ICT-based interactive lessons and examines effective collaboration between teachers and learners within a digital learning environment. In addition, pedagogical challenges that arise during the implementation of interactive methods and possible solutions are analyzed. The findings indicate that the systematic use of ICT-based interactive teaching methods contributes to deep knowledge acquisition, as well as the development of learners’ creative and critical thinking abilities. The article is intended for teachers, students, and researchers in the field of education.
Kalit so‘zlar: axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, interfaol o‘qitish metodlari, pedagogik samaradorlik, raqamli ta’lim, ta’lim sifati.
Ключевые слова: информационно-коммуникационные технологии, интерактивные методы обучения, педагогическая эффективность, цифровое образование, качество обучения.
Keywords: information and communication technologies, interactive teaching methods, pedagogical effectiveness, digital education, quality of education.
TURDOSH OТLARDAN HОSIL BO‘LGAN TOPONIMLARNING LINGVOKOGNITIV VA SEMANTIK TADQIQI
Annotatsiya. Ushbu maqolada tilshunoslikning onomastika bo‘limi, xususan, turdosh otlarning atoqli otlarga (toponimlarga) ko‘chishi jarayoni — transonimizatsiya hodisasi tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida geografik obyektlarning nomlanishida asos bo‘lib xizmat qilgan o‘simlik dunyosi, hayvonot olami va relyef shakllari bilan bog‘liq turdosh otlarning semantik taraqqiyoti yoritilgan. Abstract: This article explores the onomastic branch of linguistics, specifically focusing on the process of transonymization—the transition of common nouns (appellatives) into proper names (toponyms). The study analyzes the semantic development of common nouns related to flora, fauna, and relief forms that serve as the foundation for naming geographical objects. The research highlights how language utilizes its internal lexical resources to create a stable nominative system. By examining various toponymic layers, the author identifies the mechanisms through which a general descriptive term evolves into a specific, fixed geographical identifier.
Kalit so‘zlari: Toponimika, onomastika, transonimizatsiya, appellativ, gidronim, oronim, fitotoponim, semantika.
Keywords: Toponymy, onomastics, transonymization, appellative, hydronym, oronym, phytotoponym, semantics, linguistic landscape.
AXBOROT XAVFSIZLIGIDAN KIBERXAVFSIZLIKKA O‘TISH: IQTISODIY ZARURIYAT
Ushbu tezis axborot xavfsizligidan kiberxavfsizlikka o‘tish jarayoni iqtisodiy zaruriyat nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Kiberxavfsizlikning rivojlanishi tashkilotlar va korxonalar faoliyatida moliyaviy va resurs jihatdan samaradorlikni oshirish bilan bog‘liq. Ishlab chiqilgan iqtisodiy mexanizmlar, xavflarni oldini olish chora-tadbirlari va resurslarni taqsimlash strategiyalari korxona va davlat darajasida optimal kiberxavfsizlikni taʼminlashga xizmat qiladi. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi va amaliyotlarining roli, shuningdek, kiberxavfsizlik siyosatini ishlab chiqish va monitoring qilish tizimlari muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar: kiberxavfsizlik, axborot xavfsizligi, iqtisodiy mexanizm, korporativ xavfsizlik, resurslarni boshqarish, risklarni minimallashtirish, qonunchilik, monitoring.
RAQOBAT VA MONOPOLIYANING IQTISODIYOTGA TA’SIRI
Annotatsiya: Ushbu maqolada raqobat va monopoliyaning iqtisodiyotga ta’siri, ularning bozor mexanizmlaridagi o‘rni hamda iqtisodiy rivojlanishga ko‘rsatadigan ijobiy va salbiy jihatlari tahlil qilinadi. Raqobatning ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, mahsulot sifati va narxlar barqarorligiga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, monopoliyaning bozor muvozanatiga, narx shakllanishiga hamda iste’molchilar manfaatlariga ta’siri haqida ilmiy tahlil beriladi. Maqolada raqobat muhitini shakllantirishning iqtisodiy taraqqiyotdagi ahamiyati ham asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: raqobat, monopoliya, bozor iqtisodiyoti, narx mexanizmi, ishlab chiqarish samaradorligi, iqtisodiy rivojlanish, bozor muvozanati, iste’molchi manfaatlari, iqtisodiy siyosat, bozor tuzilmasi.
CAYMAN OROLLARI OFFSHORE MOLIYAVI MARKAZI.
Ushbu tezisda, Cayman orollarining moliyaviy xizmatlar sohasi, bank va sug‘urta sektorlari, shuningdek, xususiy kapitalni jalb qilishdagi roli va uning global moliya oqimlariga ta’siri yoritib berilgan va tahlil qilingan. Tadqiqot davomida mamlakatning qulay soliq muhiti, barqaror huquqiy tizimi va rivojlangan moliyaviy infratuzilmasi uning offshore markaz sifatida muvaffaqiyatini ta’minlaydigan asosiy omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, tezisda offshore moliyaviy markazlarning shaffoflik va ijtimoiy-iqtisodiy masalalar kabi muammolari ham ko‘rib chiqiladi. Natijada, tezisda Cayman orollarining global moliya tizimidagi o‘rni, uning iqtisodiy samaradorligi va xalqaro investitsiya jarayonlaridagi ahamiyatini aniqroq tushunishga yordam beradi. Cayman orollari offshore moliyaviy markaz sifatida global moliya tizimida muhim strategik o‘rin egallaydi.
Kalit so’zlar: Moliyaviy markaz, soliq imtiyozlari, eksport, import, foiz stavkasi, aktiv, fond, investitsiya portfeli, daromad solig‘i.
AQLI ZAIF BOLALARDA NUTQ KAMCHILIKLARI DIAGNOSTIKASI
Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqolada aqli zaif bolalarda nutq kamchiliklarining nazariy asoslari, ularning turlari kelib chiqish omillari hamda zamonaviy diagnostika usullari ularning samaradorligi ahamiyati va tuzatish rivojlanish usullari yoritilib berilgan.
Kalit soʻzlar: aqli zaiflik, intelektual rivojlanish buzilishi, nutq kamchiliklari, diagnostika, logopediya, oligofreniya, dizartriya, dislaliya, alaliya .
YURAK YETISHMOVCHILIGI BO‘LGAN BEMORLARNING KLINIK HOLATINI O‘RGANISH
Annotatsiya: Ushbu tezisda surunkali yurak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarning klinik holati kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida gemodinamik ko‘rsatkichlar va hayot sifati o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganilib, tashxislash va davolash samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy takliflar berilgan.
Kalit so‘zlar: surunkali yurak yetishmovchiligi, klinik holat, gemodinamika, hayot sifati, diagnostika, kardiologiya, davolash usullari.
ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА РАҚАМЛИ МЕНЕЖМЕНТ ТИЗИМИНИ ЖОРИЙ ЭТИШНИНГ САМАРАДОРЛИГИ
Мазкур мақолада олий таълим муассасаларида рақамли менежмент тизимларини жорий этишнинг аҳамияти, бошқарув жараёнларига таъсири ҳамда самарадорлигини оширишдаги роли таҳлил қилинади. Тадқиқот давомида олий таълим тизимида рақамли технологияларни қўллаш бошқарув жараёнларини оптималлаштириш, ахборот алмашинувини тезлаштириш ва ресурслардан самарали фойдаланиш имконини бериши аниқланган. В данной статье анализируются теоретические и практические аспекты внедрения системы цифрового менеджмента в высших образовательных учреждениях. Рассматривается влияние цифровых технологий на эффективность управленческих процессов, оптимизatsiю управления и рatsiональное использование ресурсов. В ходе исследования установлено, что применение цифровых систем управления способствует повышению эффективности управления, ускорению обмена информatsiей и улучшению качества образовательного процесса. This article analyzes the theoretical and practical aspects of implementing digital management systems in higher education institutions. The study examines the impact of digital technologies on the efficiency of management processes, optimization of administrative activities, and effective use of resources. The results show that the introduction of digital management systems contributes to improving management efficiency, accelerating information exchange, and enhancing the quality of the educational process.
Калит сўзлар: рақамли менежмент, олий таълим, бошқарув самарадорлиги, рақамлаштириш, таълим менежменти.
Ключевые слова: цифровой менеджмент, высшее образование, эффективность управления, цифровизatsiя, менеджмент образования.
Keywords: digital management, higher education, management efficiency, digitalization, education management.
ERKIN IQTISODIY ZONALARNING MINTAQAVIY TASHKIL ETILISHIDA JAHON DAVLATLARI TAJRIBASI
Annotatsiya. Mazkur maqolada erkin iqtisodiy zonalarning mintaqaviy iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni va ahamiyati jahon davlatlari tajribasi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda Xitoy, Birlashgan Arab Amirliklari va Janubiy Koreya davlatlarida tashkil etilgan erkin iqtisodiy zonalar faoliyati, ularning iqtisodiy samaradorligi hamda hududiy rivojlanishga ta’siri o‘rganilgan. Ushbu mamlakatlarda erkin iqtisodiy zonalar orqali xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, sanoat ishlab chiqarishini rivojlantirish, logistika va xizmatlar sektorini kengaytirish bo‘yicha amalga oshirilgan iqtisodiy mexanizmlar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, erkin iqtisodiy zonalar hududiy iqtisodiy rivojlanishni jadallashtirish, innovatsiyalarni joriy etish hamda eksport salohiyatini oshirishda muhim instrument hisoblanadi. Jahon tajribasini o‘rganish va uni milliy iqtisodiyot sharoitlariga moslashtirish iqtisodiy rivojlanish strategiyasini takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: erkin iqtisodiy zonalar, jahon tajribasi, mintaqaviy rivojlanish, xorijiy investitsiyalar, logistika xizmatlari, innovatsion iqtisodiyot, iqtisodiy integratsiya.
SINTETIK DIZEL YOQILG‘ILARI UCHUN AZOT SAQLOVCHI QO‘SHIMCHALARINI SINTEZ QILISH VA ULARNING KORROZIYA JARAYONLARIGA TA’SIR MEXANIZMINI O‘RGANISH
Annotatsiya. Ushbu tadqiqot ishida kam oltingugurtli dizel yoqilg‘ilarining tribologik va korroziyaviy xossalarini yaxshilash maqsadida azot saqlovchi sintetik prisadka sintez qilindi va kompleks ravishda o‘rganildi. Olingan mahsulot (Shimadzu) spektroskopiyasi orqali identifikatsiya qilindi; spektrda 1680-1635 cm⁻¹ IQ(Amid I), 1540–1510 cm⁻¹ (Amid II) hamda 1700–1730 cm⁻¹ (karbamat C=O) sohalarida xarakterli yutilishlar qayd etildi. Fizik-kimyoviy tahlillar moddaning yuqori lipofilligi (ρ = 0,93–0,98 g·cm⁻³; Tm = 68–82 °C) va dizel muhitlarida 1–10 mass.% oralig‘ida eruvchanligini ko‘rsatdi. Gravimetrik usulda aniqlangan korroziya tezligi ingibitorsiz muhitdagi 4,91×10⁻¹ g·m⁻²·s⁻¹ dan 10⁻² g·m⁻²·s⁻¹ darajagacha kamaydi, himoya samaradorligi 90,8–91,75 % ni tashkil etdi. Natijalar SDa-1 prisadkasining sintetik dizel yoqilg‘isida samarali sirt-aktiv va korroziyaga qarshi qo‘shimcha ekanini tasdiqlaydi.
Kalit so‘zlar: kam oltingugurtli dizel, sintetik dizel yoqilg‘isi, azot saqlovchi prisadka, korroziya tezligi, gravimetrik tahlil, adsorbsion himoya qatlami, dizel qo‘shimchalari, sirt-faol birikmalar.
2026 YILNING AQSH-ISROIL TOMONIDAN ERONGA QARSHI URISHI, YADRO SIYOSATI VA EPSTEIN FAYLLARINING TARQALISHI
2026 yilning 28 fevralida AQSH va Isroil Eronga qarshi "Operation Epic Fury" (AQSH) va "Operation Roaring Lion" (Isroil) nomidagi yirik birgalikdagi harbiy operatsiyalarni boshladi. Bu urush nafaqat geopolitik va yadro siyosatining natijasi, balki ichki siyosiy muammolar (Epstein fayllari, past reyting, iqtisodiy qiyinchiliklar) va strategik manfaatlarning murakkab birlashmasi bo'ldi. Ushbu maqolada operatsiyaning sabablari, maqsadlari, global ta'sirlari, Epstein fayllarining urushga aloqasi hamda hozirgi kundagi harbiy ahvol akademik tahlil orqali yoritiladi.
Kalit so'zlar:Eron, AQSH, Isroil, yadro dasturi, geopolitika, Epstein, 2026, P5+5,
AKMEOLOGIK YONDASHUV ASOSIDA PROGNOZLASH KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada akmeologik yondashuv asosida prognozlash kompetensiyasini rivojlantirishning nazariy asoslari hamda mexanizmlari tahlil qilinadi. Shuningdek, shaxsning kasbiy rivojlanish jarayonida prognozlash kompetensiyasining o‘rni, uning tarkibiy komponentlari va rivojlantirish usullari yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, akmeologik yondashuv shaxsning professional kamolotini ta’minlashda muhim metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: akmeologiya, kompetensiya, prognozlash kompetensiyasi, professional rivojlanish, akmeologik yondashuv, shaxsiy rivojlanish..
EKOTA’SIR: UMUMTA’LIM MAKTAB O‘QUVCHILARIDA ATROF-MUHITNI MUHOFAZA QILISH BO‘YICHA TA’LIM LOYIHASI
Annotatsiya. Mazkur maqolada umumta’lim maktab o‘quvchilarida ekologik madaniyatni shakllantirish hamda atrof-muhitni muhofaza qilishga oid bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarni rivojlantirishga qaratilgan “Ekota’sir” ta’lim loyihasining mazmuni, maqsadi va pedagogik ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot jarayonida ekologik ta’limning interaktiv metodlari, loyiha asosida o‘qitish texnologiyasi hamda o‘quvchilarning amaliy ekologik faoliyatini tashkil etish masalalari tahlil qilindi. Loyiha asosida tashkil etilgan ta’lim faoliyati o‘quvchilarda ekologik tafakkur, tabiatga mas’uliyatli munosabat va barqaror rivojlanish tamoyillarini anglash ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qilishi ilmiy jihatdan asoslab berildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ekologik ta’lim loyihalari asosida tashkil etilgan darslar o‘quvchilarning ekologik muammolarni anglash darajasini oshirib, ularni tabiatni muhofaza qilishga yo‘naltirilgan amaliy faoliyatga jalb etishda samarali pedagogik vosita hisoblanadi.
Kalit so‘zlar: ekologik ta’lim, ekologik madaniyat, atrof-muhitni muhofaza qilish, ekologik ong, ta’lim loyihasi, barqaror rivojlanish.
Keywords: environmental education, ecological culture, environmental protection, ecological awareness, educational project, sustainable development.
INTERAKTIV USULLAR YORDAMIDA GEOGRAFIK BILIMLARNI SHAKLLANTIRISH (7-SINF DARSLARI MISOLIDA)
Annotatsiya. Mazkur maqolada umumta’lim maktablarining 7-sinf geografiya darslarida interaktiv o‘qitish usullaridan foydalanish orqali o‘quvchilarda geografik bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarni shakllantirish masalalari ilmiy-uslubiy jihatdan yoritilgan. Tadqiqot jarayonida interaktiv metodlar asosida tashkil etilgan darslar o‘quvchilarning bilish faolligini oshirishi, mustaqil va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishi hamda ta’lim samaradorligini ta’minlashi asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: geografiya ta’limi, interaktiv usullar, 7-sinf, pedagogik texnologiyalar, kompetensiyaviy yondashuv.
HUJAYRA TUZILISHI VA HAYOTIY JARAYONLARNING SITOLGIYADAGI ILMIY TAHLILI
Annotatsiya. Mazkur maqolada sitologiya fanining asosiy o‘rganish obyekti bo‘lgan hujayraning tuzilishi, ichki organoidlari hamda ularning funksional xususiyatlari ilmiy manbalar asosida tahlil qilindi. Hujayra bo‘linishi jarayonlari, zamonaviy sitologik tadqiqot usullari va ularning biologiya hamda tibbiyot sohalaridagi amaliy ahamiyati yoritib berildi. Tadqiqot natijalari hujayra faoliyatini chuqur o‘rganish va ilmiy-amaliy xulosalar chiqarishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:sitologiya, hujayra, organoidlar, mitoz, meyoz, mikroskopiya.
XALQARO DIPLOMATIYADA RASMIY TARTIB VA MUOMALA MADANIYATINING O‘ZARO TA’SIRI
Annotatsiya :Ushbu maqolada diplomatik protokol va diplomatik etiket tushunchalari, ularning tarixiy shakllanishi va xalqaro diplomatik munosabatlardagi o‘rni tahlil qilinadi. Diplomatik protokol rasmiy tadbirlar va marosimlarni tartibga soluvchi qoidalar tizimi sifatida qaraladi. Diplomatik etiket esa diplomatlar o‘rtasidagi muomala madaniyati, xushmuomalalik va hurmat tamoyillariga asoslangan xulq-atvor me’yorlarini o‘z ichiga oladi. Maqolada ushbu ikki tushunchaning o‘zaro bog‘liqligi va zamonaviy diplomatiyada tutgan o‘rni yoritiladi. Annotation: This article analyzes the concepts of diplomatic protocol and diplomatic etiquette, their historical development, and their role in international diplomatic relations. Diplomatic protocol is considered as a system of rules regulating official ceremonies and procedures between states. Diplomatic etiquette refers to the norms of polite behavior, courtesy, and communication culture among diplomats. The article highlights the interrelation of these two concepts and their significance in modern diplomacy. Аннотация:В данной статье рассматриваются понятия дипломатического протокола и дипломатического этикета, их историческое формирование и роль в международных дипломатических отношениях. Дипломатический протокол представляет собой систему правил, регулирующих официальные церемонии и процедуры между государствами. Дипломатический этикет включает нормы поведения, вежливости и культуры общения дипломатов. В статье также анализируется взаимосвязь этих понятий и их значение в современной дипломатии.
Kalit so‘zlar: diplomatiya, diplomatik protokol, diplomatik etiket, xalqaro munosabatlar, diplomatik marosimlar, diplomatik madaniyat.
Keywords: diplomacy, diplomatic protocol, diplomatic etiquette, international relations, diplomatic ceremonies, diplomatic culture.
Ключевые слова: дипломатия, дипломатический протокол, дипломатический этикет, международные отношения, дипломатические церемонии, дипломатическая культура.
PROFESSIONAL SPORTChILARDA KARDIOREABILITATSIYaNING ZAMONAVIY TAMOYILLARI.
Annotatsiya:Professional sportchilarda kardioreabilitatsiya (KR) – bu yurak-qon tomir kasalliklaridan keyin sport faoliyatiga qaytishni ta’minlashga qaratilgan murakkab va individuallashtirilgan jarayon. Zamonaviy tamoyillarga ko‘ra, KR faqat yurak holatini tiklash bilan cheklanmaydi, balki sportchining umumiy fiziologik va psixologik holatini yaxshilash, xavf omillarini boshqarish va sportga qaytishning xavfsizligini ta’minlashni o‘z ichiga oladi. Ushbu maqola KRning tarixiy rivojlanishi, asosiy komponentlari, sportchilar uchun maxsus yondashuvlar, zamonaviy usullar (yuqori intensivlikli intervalli mashqlar, telereabilitatsiya va raqamli texnologiyalar) hamda kelajak istiqbollarini ko‘rib chiqadi.
ПРОГНОЗИРОВАНИЕ ПРОГРЕССИРОВАНИЯ ДЕФОРМАЦИЙ КИСТЕЙ ПРИ РЕВМАТОИДНОМ АРТРИТЕ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА
Актуальность. Ревматоидный артрит (РА) остается одним из наиболее инвалидизирующих заболеваний опорно-двигательного аппарата. Наиболее эффективное лечение возможно на ранних стадиях, однако человеческий глаз не всегда способен уловить микроскопические изменения на рентгенограммах, предшествующие развитию грубой деформации. Существующие методы интерпретации снимков по сложным шкалам (например, Шарпа) требуют значительных временных затрат и характеризуются высокой зависимостью от опыта врача. Искусственный интеллект (ИИ) способен обеспечить стандартизацию и скорость оценки. Кроме того, у разных пациентов при сходных клинико-лабораторных показателях деформации развиваются с разной скоростью, что диктует необходимость создания инструмента, объединяющего генетические, биохимические и визуальные маркеры в единый прогностический алгоритм.
TIJORAT BANKLARI ORQALI IQTISODIYOTNING REAL SEKTORINI KREDITLASH SAMARADORLIGINI OSHIRISH YOʻNALISHLARI
Bozor iqtisodiyoti sharoitida banklarning faoliyatida xoʻjalik subyektlarini kreditlash funksiyasi birinchi darajali ahamiyatga ega boʻlganligi uchun banklar faoliyatining samaradorligi va likvidliligini taʼminlash uchun avvalambor, banklarning kredit siyosatini toʻgʻri ishlab chiqishga eʼtibor berish zarur. Banklar oladigan daromadlar uning aktiv operatsiyalari natijasida, asosan kredit operatsiyalari orqali vujudga kelishi banklar tomonidan kredit siyosatini oqilona tashkil etish va amalga oshirishni taqazo qiladi.
BANKLAR FAOLIYATIDA KREDIT RISKLARINI PASAYTIRISHDA MIJOZLARNING KREDITGA LAYOQATLILIGI VA UNI BELGILOVCHI MEZONLAR
Kredit mexanizmining muhim elementlaridan biri bu – mijozning kreditga layoqatliligidir. Korxonalarning kreditga layoqatliligini hisobga olganholda kredit berish, kreditni oʻz vaqtida qaytarishning muhim shartidir. Bank va mijoz oʻrtasida yuzaga keladigan kredit munosabatlarda bank tomonidan kredit mablagʻlarining mijozlarga shartnoma shartlari asosida oʻz vaqtida etkazilishini koʻzda tutsa, mijoz tomonidan avvlo kredit olish va uni oʻz vaqtida toʻlashga layoqatli boʻlish hamda olingan kreditlarni oʻz vaqtida toʻlashni talab qiladi. Odatda bank va mijoz oʻrtasidagi kredit munosabatlar bir tomondan, bankda kredit resurslarning mavjudligiga va ikkinchi tomondan, mijozning kreditni olishga layoqatli ekanligiga asoslanadi. Avvalo kreditga layoqatlilik tushunchasiga toʻxtaladigan boʻlsak, kreditga layoqatlilik koʻrsatkichlari va ular boʻyicha bank tomonidan qabul qilingan qaror bankning mijozni kreditlashining asosini tashkil etadi.
TIJORAT BANKLARIDA MUAMMOLI KREDITLARNI SAMARALI BOSHQARISH ORQALI KREDIT PORTFELI BARQARORLIGINI TAʼMINLASH
Oʻzbekiston Respublikasi bank tizimining samaradorligini oshirish iqtisodiyotning real sektorini kreditlashda banklarning faol ishtirok etishi bilan bogʻliqdir, Biroq, mamlakatimiz tijorat banklari kreditlash faoliyatini olib borishda bir qancha qiyinchilik va muammolarga duch kelmoqda. Ayniqsa, bugungi kunda tijorat banklarini daromad keltiruvchi aktivlarining asosiy qismini tashkil etuvchi kreditlar orasida muammoli kreditlarning mavjudligi sezilarli boʻlmoqda.
JISMONIY SHAXSLARNI KREDITLASH SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA TIJORAT BANKLARI FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH
Bozor iqtisodiyoti sharoitida tijorat banklarining chakana bank xizmatlarini oʻrganish masalasi asosiy vazifalardan biri boʻlib kelmoqda. Buning asosiy sababi birinchi navbatda, bu xizmat turidan foydaluvchilarning koʻp qismi jismoniy shaxslar boʻlsa, ikkinchi navbatda, banklar oʻrtasidagi raqobat kurashi hisoblanadi. Boshqa sabablaridan butun tarmoqlarda rivojlanish ketayotgan zamonda inson omilining zamon bilan oʻzgarib borishi va unga koʻrsatiladigan xizmat turining ham qulay va vaqt talab qilmaydigan boʻlishi ham aynan hal qilinishi zarur boʻlgan masalalardandir.
“BANKLARDA XALQARO HISOB-KITOB TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI”
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada banklarning xalqaro hisob-kitob sohasini takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Maqolada xalqaro hisob-kitob amaliyotlarida uchraydigan asosiy muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari atroflicha muhokama etiladi. Tadqiqot xulosalari banklarning xalqaro hisob-kitob sohasini yanada samarali tashkil etish, raqobatbardoshligini oshirish va innovatsion yondashuvlarni joriy etishga qaratilgan amaliy tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
Kalit so‘zlar: Xalqaro hisob-kitob, Bank tizimi, Moliyaviy operatsiyalar, Integratsiya, Raqamli texnologiyalar, Standartlashtirish, Banklararo hamkorlik, Xavf-xatarlarni boshqarish, Samaradorlikni oshirish, Innovatsion yondashuvlar.
JAMIYAT TARAQQIYOTIDA TA’LIMNING O‘RNI VA AHAMIYATI
Annotatsiya: Mazkur tezisda ta’lim tizimining jamiyat rivojiga ta’siri, shuningdek zamonaviy sharoitda ta’lim va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida ta’limning ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash, innovatsion fikrlashni rivojlantirish hamda inson kapitalini shakllantirishdagi o‘rni yoritiladi.
Kalit sozlar: ta’lim, jamiyat, taraqqiyot, ijtimoiy rivojlanish, bilim, ma’naviyat, madaniyat, innovatsiya, globallashuv, raqamli texnologiyalar, inson kapitali, yoshlar, ijtimoiy barqarorlik, zamonaviy ta’lim, pedagogika.
RAQAMLI TA’LIM VOSITALARI ASOSIDA FIZIKA O‘QITUVCHILARINING MAXSUS KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI.
Annotatsiya: Ushbu maqolada bo‘lajak fizika fani o‘qituvchilarining maxsus kompetentligini rivojlantirishda raqamli ta’lim vositalarining o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda maxsus kompetentlikning tarkibiy elementlari, jumladan, fan mazmuniy, amaliy-laboratoriya, metodik, raqamli-pedagogik hamda innovatsion kompetentlik turlari tahlil qilingan. Shuningdek, fizik jarayonlarni modellashtirish, virtual laboratoriyalar, AR/VR texnologiyalari va LMS platformalarining dars samaradorligini oshirishdagi didaktik imkoniyatlari asoslab berilgan. Maqolada pedagoglarning konservativ yondashuvlardan voz kechib, raqamli muhitda metodologik loyihalash mahoratini oshirish zaruriyati ta’kidlanadi.
Kalit so’z: Maxsus kompetentlik, fizika ta’limi, raqamli ta’lim vositalari, virtual laboratoriya, modellashtirish, interfaol kommunikatsiya, didaktik natijadorlik, AR va VR texnologiyalari, geymifikatsiya, LMS platformalari.
LALMI MAYDONLARDA ARPA O‘SIMLIGINING QIMMATLI XO‘JALIK BELGILARI
Annotatsiya: Respublikamiz lalmikor mintaqalarini tuproq-iqlim sharoitlarining xilma-xilligini e’tiborga olgan holda, har bir mintaqaning tuproq-iqlim sharoitlariga mos, serhosil, ertapishar, qurg‘oqchilikka, issiqlikka chidamli, don va somon massasida ozuqa birligi yuqori bo‘lgan navlarni yaratishni hamda ularni Respublikamizning turli tuproq-iqlim sharoitida joriy etishga qaratilgan.Аннотация: Учитывая разнообразие почвенно-климатических условий в рисоводческих регионах нашей Республики, ставится цель создания сортов, пригодных для почвенно-климатических условий каждого региона, высокоурожайных, скороспелых, засухоустойчивых, жароустойчивых, с высоким содержанием питательных веществ в зерне и соломе, и их внедрения в различные почвенно-климатические условия нашей Республики.Annotation: Taking into account the diversity of soil and climatic conditions in the rice-growing regions of our Republic, the goal is to create varieties suitable for the soil and climatic conditions of each region, high-yielding, early-ripening, drought-resistant, heat-resistant, with a high content of nutrients in grain and straw, and their introduction into the various soil and climatic conditions of our Republic.
Kalit so‘zlar: Arpa, tizmalar, nav, namuna, seleksiya, o‘simlik, bo‘yi, sifat, oxirgi bug‘in, hosil, chidamlilik.
Ключевые слова: Ячмень, гребни, сорт, узор, отбор, растение, высота, качество, последние заморозки, урожайность, выносливость.
Key words: Barley, combs, variety, pattern, selection, plant, height, quality, last frost, yield, endurance.