AQLI ZAIF O‘QUVCHILARDA NUTQ VA TUSHUNISH JARAYONINI RIVOJLANTIRISH: SENSOR–KO‘RGAZMALI YONDASHUVNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: sensor yondashuv, ko‘rgazmali vosita, nutqiy idrok, semantik anglash, taktil piktogramma, kommunikativ rivojlanish, vizual differensiasiya., Ключевые слова: сенсорный подход, наглядность, речевое восприятие, семантическое понимание, тактильные пиктограммы, коммуникативное развитие, визуальная дифференциация., Keywords: sensory approach, visual aids, speech perception, semantic comprehension, tactileAbstract
Annotatsiya. Aqli zaif o‘quvchilarda nutq va tushunish jarayonining shakllanishi sensor–ko‘rgazmali yondashuv asosida amalga oshirilganda idrok, tasavvur, analiz–sintez va verbal tushunish faoliyatlari izchil rivojlanadi. Mazkur yondashuv tinglash–ko‘rish–teginish sezgilarini integratsiya qilgan holda nutqiy qabul qilish, predmet–belgi–harakat o‘rtasidagi bog‘lanishlarni to‘g‘ri anglash, gap tuzish va mazmunni izohlash ko‘nikmalarini mustahkamlaydi. Vizual kartochkalar, sensor obyektlar, taktil belgilar, piktogramma, rang, shakl va harakat orqali nutqiy birliklarni namoyish qilish mantiqiy tushunish, mazmunni qayta tiklash hamda kommunikativ faoliyatni faollashtirishga xizmat qiladi. Ushbu metodik yo‘nalish aqli zaif o‘quvchilarning shaxsiy nutq tezligini, fonetik idrokni, semantik anglash darajasini oshirib, ularning ijtimoiy–nutqiy integratsiyasini pedagogik jarayonga uyg‘un tarzda kiritishni ta'minlaydi.
Аннотация. Развитие речи и процессов понимания у учащихся с интеллектуальными нарушениями эффективно формируется на основе сенсорно–наглядного подхода, интегрирующего слуховые, визуальные и тактильные каналы восприятия. Наглядные карточки, пиктограммы, рельефные символы, цвето–форменные ориентиры и предметно–сенсорные модели способствуют укреплению семантического восприятия, пониманию причинно-следственных связей, построению высказываний и осмыслению текста. Такой подход активизирует речевую коммуникацию, развивает словарный запас, корректирует фонематическое восприятие и повышает способность к осознанному диалогу, создавая устойчивую основу для социализации и когнитивной компенсации.
Annotation.The development of speech and comprehension in learners with intellectual disabilities becomes more effective when structured through a sensory–visual approach that integrates auditory, visual, and tactile perception. Visual flashcards, tactile symbols, pictograms, and object–based sensory cues reinforce semantic processing, strengthen stimulus–meaning associations, and support the formation of verbal expression and text interpretation. This pedagogical strategy enhances phonological awareness, contextual understanding, vocabulary expansion, and communicative interaction, facilitating gradual integration into social–speech environments and compensatory cognitive growth.