MATNNI O‘QISH VA TUSHUNISH TUSHUNCHASINING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK MOHIYATI

Authors

  • Raimjanova Gulnozaxon Muhiddin qizi Author

Keywords:

Kalit so‘zlar:matnni o‘qish, matnni tushunish, o‘qish savodxonligi, pedagogik yondashuv, psixologik jarayonlar, kognitiv faoliyat, metakognitiv ko‘nikmalar, nutqiy rivojlanish, PIRLS tadqiqoti., Ключевые слова: чтение текста, понимание текста, грамотность чтения, педагогический подход, психологические процессы, познавательная деятельность, метакогнитивные навыки, развитие речи, исследование PIRLS., Keywords: reading the text, understanding the text, reading literacy, pedagogical approach, psychological processes, cognitive activity, metacognitive skills, speech development, PIRLS research.

Abstract

  Annotatsiya:Mazkur maqolada matnni o‘qish va tushunish tushunchasining pedagogik-psixologik mohiyati ilmiy-nazariy jihatdan yoritib berilgan. Matnni o‘qish va tushunish jarayonining ta’lim samaradorligiga ta’siri, o‘quvchilarning bilish faoliyati va nutqiy rivojidagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, o‘qish va tushunish ko‘nikmalarining psixologik asoslari — diqqat, xotira, tafakkur, tasavvur hamda metakognitiv jarayonlar bilan uzviy bog‘liqligi ochib berilgan. Maqolada pedagogik yondashuvlar, samarali o‘qish strategiyalari va xalqaro baholash dasturlari (xususan, PIRLS) doirasida o‘qish savodxonligining ahamiyati asoslab berilgan.

  Аннотация: В данной статье с научной и теоретической точки зрения рассматривается педагогическая и психологическая сущность понятия чтения и понимания текста. Анализируется влияние процесса чтения и понимания текста на эффективность обучения, его роль в познавательной деятельности и развитии речи учащихся. Также раскрываются психологические основы навыков чтения и понимания – внимание, память, мышление, воображение и их неразрывная связь с метакогнитивными процессами. В статье обосновывается важность грамотности чтения в рамках педагогических подходов, эффективных стратегий чтения и международных программ оценки (в частности, PIRLS).

  Abstract: This article sheds light on the pedagogical and psychological essence of the concept of reading and understanding the text from a scientific and theoretical perspective. The impact of the process of reading and understanding the text on educational effectiveness, its role in the cognitive activity and speech development of students is analyzed. It also reveals the psychological foundations of reading and understanding skills - attention, memory, thinking, imagination and their inextricable connection with metacognitive processes. The article substantiates the importance of reading literacy within the framework of pedagogical approaches, effective reading strategies and international assessment programs (in particular, PIRLS).

Published

2026-01-08