INFLATSIYA VA STANDARD MODELDAGI HALI YECHILMAGAN MASALALAR - A.M. Otajanov (JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 2025)
Annotatsiya: Inflyatsiya paradigmati gorizont muammosi, tekislik muammosi va qoldiq monopollarning yo‘qligi kabi bir qancha fundamental kosmologik jumboqlarga ishonchli tushuntirish beradi. Biroq, inflyatsiyani zarralar fizikasi Standart Modeli (SM) doirasida izohlash hali ham ochiq muammo bo‘lib qolmoqda. Ushbu maqolada SM doirasida inflyatsiyani tushuntirishdagi nazariy cheklovlar o‘rganilib, inflaton maydonini o‘z ichiga oluvchi mumkin bo‘lgan kengaytmalar tahlil qilinadi. SM Higgs bozonini inflaton sifatida ishlatadigan Higgs inflyatsiyasi ssenariysi muhokama qilinadi, biroq u gravitatsiya bilan no-minimal bog‘lanishni talab qiladi. Shuningdek, supersimmetriya, buyuk birlashgan nazariyalar (GUT) va kvant gravitatsiyasidan ilhomlangan modellar ham ko‘rib chiqiladi. Kosmik Mikroto‘lqin Foni (CMB) va katta masshtabli tuzilma tadqiqotlaridan olingan kuzatuv natijalari ushbu modellar uchun qat’iy sinovlarni ta’minlaydi. Inflyatsiya bashoratlari, masalan, spektral indeks va tensor-skalyar nisbatining o‘lchovlari, SM doirasidan tashqaridagi fizikaga oid tushunchalarni ilgari surishi mumkinligi tahlil qilinadi. Nihoyat, inflyatsion dinamikalar bo‘yicha hal qiluvchi dalillarni taqdim etishi mumkin bo‘lgan ibtidoiy gravitatsion to‘lqinlarni aniqlashga yo‘naltirilgan davom etayotgan va kelajakdagi tajribalar muhokama qilinadi.