QADIMGI VA HOZIRGI XIRURGIYA - Xudoyarova G.N.,; Xonimqulov Azimjon,; Bohronov Javohir,; Jiyanov Jamshid, (TADQIQOTLAR, 2025)
Carrotlike yoki Xirurgiya (yun.  cheir –  qoʻl  va  ergon –  harakat,  ish), jarrohlik – tibbiyotning bir sohasi. Xirurgik operatsiyalarni talab etadigan kasalliklarni oʻrganadi hamda operatsiya qilish usullarini ishlab chiqadi. Qadimdan odamlar oʻz oʻziga yoki bir-birlariga yordam berib, jarohatdan oqayotgan qonni toʻxtatish uchun jarohatni bosib turish, yaralarga kul sepish kabi oddiy usullardan foydalanganlar.  Qadimgi  qazilmalarda  bosh  suyak  chanogʻi  trepanatsiyasi,  oyoq amputatsiyasidan  keyingi  izlar  topilgan.  Xirurgiya  dastlab  fan  va  madaniyati rivojlangan davlatlar (Misr, Hindiston, Yunoniston, Xitoy, Vizantiya) da shakllangan. Mil.  av.  ham  kasalliklarni  davolashda  qon  chiqarish,  qovuqsan  toshlarni  tushirish operatsiyalari  oʻtkazilganligi  qayd  etilgan.  Gippokrat  (mil.  av.  460—377  yillar) jarohatlarni  birlamchi  va  ikkilamchi  bitishini  kuzatgan,  turli  bogʻlovlarni  qoʻyish texnikasini ishlab chiqqan, operatsiyani oʻtkazishda tozalikka rioya qilish maqsadida qaynatilgan  yomgʻir  suvidan  foydalangan.  U  ishlab  chiqqan  plevra  boʻshligʻini drenajlashda  qoʻllaniladigan  qovurgʻa  rezeksiyasi  operatsiyasi  hozir  ham  oʻz ahamiyatini  yoʻqotmagan.  Qad.  Rimda  Sels  (Antillus)  baʼzi  aʼzolar  anatomiyasini, yalligʻlanishning  belgilarini  va  operatsiya  vaqtida  qon  toʻxtatish  uchun  tomirlarni bogʻlash, oqma yaralarni davolash usullarini,