FASTFUD ISTE'MOL QILISH NATIJASI O`T TOSH KASALLIGI KELIB CHIQISHI: ETIOLOGIK VA DIETIK OMILLAR TAHLILI - Obidov I.U (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2025)
Rezyume. O`t  tosh  kasalligi  dunyo  aholisining  taxminan  10-15%  ga  ta'sir  qiladi  va rivojlangan mamlakatlarda tez-tez uchraydi, bu yerda tez (fastfud) tayyorlanadigan oziq-ovqat  iste'moli  ortib  bormoqda.  Yaqinda  o'tkazilgan  tadqiqotlar  shuni ko'rsatadiki, to'yinmagan yog'lar va qayta ishlangan shakarlar ko'p bo'lgan dietalar – bu  tez  tayyorlanadigan  oziq-ovqatga  xos  (fastfud)    bo'lgan  omillar  –  o't  toshi shakllanishi  uchun  muhim  xavf  omillaridir.  Masalan,  2022  yilda  o'tkazilgan  bir tadqiqotda haftada uch martadan ko'p fastfud iste'mol qilgan odamlar sog'lom dietaga amal qilganlarga qaraganda 20% ko'proq o't toshi kasalligiga chalinganligi haqida xabar berilgan. Saudiya Arabistonida 2020 yilda o'tkazilgan yana bir tadqiqot shuni ko'rsatdiki, xolielitiaz kasalligiga chalingan ayollarning 35% tez-tez fastfud iste'mol qilish tarixi bor edi, bu  esa ayollarda o't toshlari rivojlanish ehtimoli ikki baravar yuqori ekanligini ko'rsatadi. Fastfudga  asoslangan  dietalar  o't  toshlari  shakllanishiga  o'tda  xolesterin to'yinganligini  oshirish  orqali  hissa  qo'shadi,  bu  esa  xolesterin  kristallarining shakllanishiga olib keladi. Bundan tashqari, bunday ovqatlarda tolalar kam bo'lgani uchun  o't  pufagi  harakatlanishiga  salbiy  ta'sir  qiladi  va  tosh  shakllanish  xavfini oshiradi.  Butun  dunyoda  o`t  tosh  kasalligi  kasalligi  har  yili  taxminan  1,5  million xoletsistektomiyaga olib keladi va bu sog‘liqni saqlash sohasida katta xarajatlarga sabab bo‘ladi. Profilaktika  strategiyalari  yuqori  yog'  va  shakarli  ovqatlar  iste'molini kamaytirishga, tolaga boy dietalarni va muntazam jismoniy faoliyatni targ'ib qilishga qaratilgan.  Jamoat  salomatligi  kampaniyalari  va  individual  dietik  aralashuvlar  o't toshi bilan bog'liq asoratlarning ko'payishini kamaytirishda muhim ahamiyatga ega.