XIVA, QO`QON VA BUXORO XONLIGI PUL MUOMALASI - Пўлатова Р. (Ustozlar uchun, 2025)
Xiva, Qo`qon va Buxoro amirligidan kelgan oltin, kumush, mis, atlas va boshqa pullar xisobiga boyili. 1883 yili ermitajga junatilgan buyumlar ichida 1168 ta qadimiy oltin-kumush tangalar edi. Bundan tashqari o`ljalar ichida tanga zarb qiladigan qoliplar, oltin va kumushdan ishlangan. 25 ta xon muxri, 200 dan ortiq qadimiy tangalar mavjud edi. Bularning xammasi Xiva xonligi davrida zarb qilingan pullarning namunalaridir. Rossiya Xivani bosib olishi bilanoq pul sistemasini Rossiya pul sistemasiga o`tkazishni taklif etgan. lekin amalga oshmagan. Xonlikda ko`pincha kumushdan bo`lgan tanga pullar qulayligi uchun ko`p ishlatilgan. XIX asrning oxirlarigacha xar yili bir million so`mlik kumush tanga pullar xivalik maxalliy ustalar tomonidan zarb qilingan. Rossiya bosib olinganidan keyin Ekaterina II podsholigi davridan buyon pul sifatida muomalaga kiritilgan qog`oz, kumush pullar xonlik xududida qo`llanilmagan. qo`llanilganda xam uz kursidan past narxda qo`llar edi. Pul muomalasida qiyinchilik vujudga kelishi natijasida sarroflar faoliyati aktivlashadi. Xatto rus savdogarlari tangalar va tillalarni yig`ishtirib olib qog`oz pullar tarqatishni taklif qiladilar. 1893 yil Rossiya moliya vazirligining tashabbusi bilan rus savdogarlarining iltimosi muxokama qilindi va Xiva xoni tanga pullarini faqat rus podshosining ruxsati bilan zarb qilish majburiyati yuklatildi.