Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
Respublika miqyosidagi ilmiy-amaliy onlayn konferensiyasida Aniq va tabiiy fanlari; Pedagogika fanlari; Ijtimoiy-gumanitar fanlari; Texnika fanlari; Tibbiyot fanlari o'rin olgan.
НЕВЕРБАЛЬНОЕ СОГЛАСИЕ КАК ОБЪЕКТ СОВРЕМЕННОЙ ЛИНГВИСТИ И ЕГО ХУДОЖЕСТВЕННАЯ РЕПРЕЗЕНТАЦИЯ.
В статье рассматривается невербальное согласие как объект современной лингвистики и анализируются особенности его художественной репрезентации. Невербальное согласие трактуется как форма выражения положительной реакции адресата посредством жестов, мимики, движений тела и других кинетических средств, функционирующих как в сопровождении вербальной речи, так и автономно. На основе теоретических положений современной лингвистики, прагматики и теории невербальной коммуникации выявляются основные характеристики невербального согласия. Особое внимание уделяется специфике репрезентации невербальных средств в художественном тексте, их роли в раскрытии психологического состояния персонажей, построении коммуникативного взаимодействия и развитии сюжета. Maqolada zamonaviy tilshunoslikda noverbal rozilik tushunchasi va uning badiiy matndagi ifodalanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Noverbal rozilik adresatning ijobiy munosabatini imo-ishora, mimika, tana harakatlari va boshqa kinetik vositalar orqali ifodalash shakli sifatida talqin etiladi. Tadqiqotda noverbal kommunikatsiya, pragmatika va zamonaviy tilshunoslik nazariyalariga tayangan holda noverbal rozilikning asosiy belgilari, funksional jihatlari va tasnifi aniqlanadi. Badiiy matnda noverbal vositalarning obraz yaratish, qahramonlarning ichki holatini ochib berish va kommunikativ jarayonni ifodalashdagi o‘rni yoritiladi. The article examines nonverbal agreement as an object of modern linguistics and analyzes the features of its representation in literary discourse. Nonverbal agreement is interpreted as a form of expressing a positive response through gestures, facial expressions, body movements, and other kinetic means, which may function both alongside verbal speech and independently. Based on the theoretical foundations of modern linguistics, pragmatics, and nonverbal communication studies, the main characteristics, functions. Special attention is paid to the role of nonverbal means in literary texts, including their contribution to character development, psychological representation, and communicative interaction.
Ключевые слова: невербальная коммуникация, невербальное согласие, художественный дискурс, жест, мимика, кинетика.
Kalit so‘zlar: noverbal kommunikatsiya, noverbal rozilik, badiiy diskurs, imo-ishora, mimika, kinetik vositalar.
Keywords: nonverbal communication, nonverbal agreement, literary discourse, gesture, facial expression, kinesics.
“QADIM SIVILISATSIYA IZLARI: SURXON VOHASIDAGI BRONZA ASRI TOPILMALARI”
Annotatsiya: Mazkur maqolada Surxon vohasida bronza davriga oid arxeologik yodgorliklar, ularning o‘rganilish darajasi hamda ushbu hududda ilk sivilizatsiya va davlatchilikning shakllanish jarayonlari tahlil qilinadi. Sopollitepa, Jarqo‘ton kabi yodgorliklar misolida moddiy madaniyat, xo‘jalik tizimi va ijtimoiy tuzilma yoritib beriladi.
Kalit so‘zlar: Surxon vohasi, bronza davri, Jarqo‘ton, Sopollitepa, arxeologiya, sivilizatsiya, moddiy madaniyat.
Motivation is a fundamental component of the learning process, significantly influencing students’ engagement and academic success. This study explores the level of motivation and interest among students and examines their active participation in classroom activities. Using a qualitative, classroom-based research design, data were collected through observations and interviews with both teachers and students. Findings indicate that many students display low motivation, often becoming distracted and disengaged, while teachers are concerned about students’ lack of involvement. The study highlights the need for teachers to implement strategies that align with students’ interests and learning levels, including active engagement techniques and positive reinforcement. The results provide insights for developing intervention programs aimed at fostering motivation, enhancing classroom participation, and improving overall learning outcomes. Future research should further explore the internal and external factors influencing students’ motivation. Мотивация является ключевым компонентом учебного процесса, существенно влияя на вовлеченность студентов и их академические успехи. В данном исследовании изучается уровень мотивации и интереса учащихся, а также их активное участие в учебных занятиях. Использовался качественный подход на базе занятий в классе, данные собирались посредством наблюдений и интервью с преподавателями и студентами. Результаты показывают, что многие студенты проявляют низкую мотивацию, часто отвлекаются и не участвуют активно, в то время как преподаватели обеспокоены недостаточной вовлеченностью. Исследование подчеркивает необходимость применения преподавателями стратегий, соответствующих интересам и уровню обучения студентов, включая активные методы вовлечения и положительное подкрепление. Результаты дают основу для разработки программ вмешательства, направленных на повышение мотивации, улучшение участия в учебном процессе и общих результатов обучения. Будущие исследования должны более глубоко изучить внутренние и внешние факторы, влияющие на мотивацию студентов. Motivatsiya o‘quv jarayonining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, talabalarning faolligi va akademik muvaffaqiyatlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqot talabalarning motivatsiya va qiziqish darajasini, shuningdek, ularning darsdagi faol ishtirokini o‘rganadi. Tadqiqot sifatli uslubda, sinf faoliyatiga asoslangan holda olib borilgan bo‘lib, ma’lumotlar kuzatuvlar va o‘qituvchilar hamda talabalar bilan intervyular orqali yig‘ilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ko‘plab talabalar past motivatsiyaga ega bo‘lib, ko‘pincha chalg‘ib qoladi va faol ishtirok etmaydi, shu bilan birga o‘qituvchilar talabalar faoliyati yetarli emasligidan xavotirda. Tadqiqot o‘qituvchilar talabalar qiziqishlari va o‘quv darajalariga mos strategiyalarni, shu jumladan faol ishtirok metodlari va ijobiy rag‘batlantirishni qo‘llash zarurligini ta’kidlaydi. Natijalar motivatsiyani oshirish, darsdagi ishtirokni yaxshilash va o‘quv natijalarini oshirishga qaratilgan aralashuv dasturlarini ishlab chiqishda asos bo‘lib xizmat qiladi. Kelajakdagi tadqiqotlar talabalar motivatsiyasiga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillarni yanada chuqurroq o‘rganishi lozim.
Keywords: Student motivation, classroom engagement, qualitative research, learning process, educational interventions.
Ключевые слова: Мотивация студентов, вовлеченность в учебный процесс, качественное исследование, учебный процесс, образовательные интервенции.
Kalit so‘zlar: Talaba motivatsiyasi, darsda ishtirok, sifatli tadqiqot, o‘quv jarayoni, ta’lim aralashuvlari
BUXORONING IQLIM SHAROITIDA QOQIBOB O‘RIK NAVLARIDAN SIFATLI QOQI TAYYORLASH USULLARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada Buxoro viloyatining quruq va issiq iqlim sharoitida Qoqibob o‘rik navlaridan sifatli qoqi olishning ilmiy-amaliy asoslari yoritiladi. Mahalliy iqlimning quyosh radiatsiyasi yuqoriligi, yoz oylarida yog‘inning juda kamligi va havoning quruqligi tabiiy hamda quyosh quritgichlarida o‘rikni samarali quritish uchun qulay omil bo‘lib xizmat qiladi. Maqolada xomashyoni tanlash, saralash, yuvish, ikkiga ajratish, rangi va ta’mini saqlovchi oldindan ishlov berish, quritish, konditsiyalash, qadoqlash va tayyor mahsulot sifatini nazorat qilish bosqichlari tizimli bayon etilgan. Ochiq quyoshda quritish bilan birga bilvosita quyosh quritgichlari va konvektiv usullarning afzalliklari solishtirildi hamda Buxoro sharoiti uchun eng maqbul texnologik yondashuv tavsiya qilindi.
Kalit so‘zlar: Qoqibob o‘rik navi, qoqi, turshak, Buxoro iqlimi, quyosh quritish, bilvosita quyosh quritgichi, namlik, sifat ko‘rsatkichlari, saqlash muddati.
МАГНИТООПТИЧЕСКИЕ ЛОГИЧЕСКИЕ ВЕНТИЛИ ДЛЯ ПЕРЕДАЧИ ИНФОРМАЦИИ НА НОВЫХ ПРИНЦИПАХ
Аннотация. В данной статье представлены результаты исследования, направленные на изучение возможностей применения в различных областях науки и техники свойств магнитооптических (МО) кубитов для конструирования широкого спектра устройств обработки, хранения и передачи информации на новых принципах с использованием элементной базы логических вентилей с альтернативной архитектурой.
Ключевые слова: Логические вентили, магнитооптические кубиты, логический вентил, обработка сигналов.
O'ZBEKISTONDA 5G VA SUN'IY INTELLEKT UCHUN YANGI MOBIL TARMOQ MODELI TAHLIL QILISH
Ushbu tezis O'zbekiston Respublikasida mobil tarmoqlar rivojlanishi kontekstida neyron tarmoqlar va sun'iy intellektga asoslangan yangi simsiz aloqa arxitekturasi Neyro-Adaptiv Tarmoq (NAT) modelini taqdim etadi. Tadqiqot doirasida 5G texnologiyalarining hozirgi holati tahlil qilinib, mamlakatimiz uchun moslashtirilgan konsepsiya ishlab chiqilgan.
Kalit so'zlar: 5G, simsiz aloqa, neyro-adaptiv tarmoq, mobil arxitektura, spektr boshqaruvi, IoT, Sun'iy intellekt, O'zbekiston.
ELEKTR TOKINI UZATISHDA YUZAGA KELADIGAN NOSOZLIKLAR
Annotatsiya ;Mazkur maqolada elektr energiyasini uzatish jarayonida yuzaga keladigan nosozliklar, ularning kelib chiqish sabablari, turlari hamda energiya tizimlariga ko‘rsatadigan ta’siri keng yoritilgan. Maqolada aynan shu nosozliklarning asosiy manbalari – tabiiy omillar (chaqmoq, bo‘ron, kuchli shamol, yog‘ingarchilik), uskunalarning eskirishi va ishdan chiqishi, inson omili hamda elektr tarmoqlarining ortiqcha yuklanishi kabi sabablar batafsil tahlil qilingan.
Kalit sozlar: elektr energiyasi uzatish, elektr uzatish liniyalari, nosozliklar, qisqa tutashuv, ortiqcha yuklanish, kuchlanish pasayishi, izolyatsiya buzilishi, podstansiya, transformator, rele himoyasi, elektr xavfsizligi, texnik xizmat, aqlli tarmoq, energotizim, elektr qurilmalar, profilaktika, monitoring tizimlari
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ МАГНИТООПТИЧЕСКИХ ВОЛНОВОДНЫХ ЛОГИЧЕСКИХ ЭЛЕМЕНТОВ ДЛЯ ШИФРОВАНИЯ ИНФОРМАЦИИ
Аннотация. В целях криптографической обработки информации с применением алгоритма шифрования Вернама разработан функционирующий симулятор логического элемента «исключающее ИЛИ» (XOR), основанный на принципах, аналогичных магнитооптическим логическим элементам. Проведена экспериментальная проверка устройства-имитатора с использованием ASCII-кодирования, а также создан алгоритм шифрования и дешифрования текстовой информации.
Ключевые слова: Логические вентили, криптография, шифрование данных, алгоритм шифрования Вернама.
MAKTABLARDA INKLYUZIV TA’LIMNI TASHKIL ETISHNING PSIXOLOGIK MASALALARI
Mazkur maqolada maktablarda inklyuziv ta’limni tashkil etishning psixologik jihatlari, alohida ta’lim ehtiyojlariga ega o‘quvchilar bilan ishlash muammolari hamda ularni hal etish yo‘llari yoritiladi. Shuningdek, o‘quvchilar, o‘qituvchilar va ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlikning ahamiyati tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:inklyuziv ta’lim, maxsus ehtiyojli bolalar, psixologik moslashuv, ijtimoiy muhit, teng imkoniyat, integratsiya, qo‘llab-quvvatlash, psixologik yordam.
DАVLАT QАRZI BОSHQАRUVI TIZIMINI О'ZBEKISTОNDА RIVОJLАNTIRISH
Аnnоtаtsiyа: Ushbu mаqоlаdа dаvlаt qаrzi bоshqаruvining umumiy mоhiyаti qаndаy ekаnligi, dаvlаt bоshqаruv qаrzlаrining turlаri vа bоshqаruv tizimining аsоsiy jаrаyоnlаri nimаlаrdаn ibоrаt ekаnligini, dаvlаt bоshqаruv qаrzining аsоsiy mаqsаdi nimаdа ekаnligini, bundаn tаshqаri О’zbekistоndа dаvlаt bоshqаruv tizimining jоriy hоlаti, yuzаgа kelаyоtgаn muаmmоlаr hаmdа yurtimizdа bu tizimni rivоjlаntirish uchun mаnfааtli bо’lgаn yо’l vа strаtegiyаlаr hаqidа fikr yuritilgаn.
Kаlit sо’zlаr: dаvlаt qаrzi, qаrz yuki, tаshqi qаrz, ichki qаrz, prоgnоzlаsh, tizim, strаtegiyа, qаrzni оptimаllаshtirish.
MINTAQANING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA INNOVATSIYAGA YO‘NALTIRILGAN INVESTITSION SIYOSATNI AMALGA OSHIRISH YO‘LLARI
Zamonaviy iqtisodiy nazariyalarda investitsiya iqtisodiy kategoriyasi xalqaro kapital oqimlari, innovatsion taraqqiyot jarayonlari hamda institutsional muhit bilan uzviy integratsiyalashgan holda talqin qilinadi. Bunda investitsiyalar mintaqaga kapital jalb etish bilan cheklanib qolmasdan, balki yangi texnologiyalarni joriy etish, ilmiy ishlanmalarni ishlab chiqarishga tatbiq qilish hamda raqobatbardosh iqtisodiy muhitni shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Yuqoridagi yondashuvlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, investitsiyalar mintaqa iqtisodiyotida passiv moliyaviy resurs emas, balki investitsion salohiyat va innovatsion taraqqiyot o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni ta’minlovchi faol iqtisodiy mexanizm hisoblanadi. Aynan shu jihat investitsiyalarni hududiy iqtisodiy rivojlanishning barqarorligini ta’minlovchi, institutsional va texnologik yangilanishlarni jadallashtiruvchi asosiy omil sifatida baholash zarurligini asoslaydi.Tadqiqot jarayonida biz jadval asosida olimlarning qarashlarini qiyosiy tahlili qilib shuni o’rgandiki, investitsion salohiyat mintaqaning iqtisodiy o‘sishini ta’minlovchi passiv resurslar yig‘indisi emas, balki investitsiya faolligini yuzaga chiqaruvchi faol iqtisodiy kategoriya hisoblanganligi nomoyon bo’ldi. Jadval ma’lumotlari tahlili shuni ko‘rsatadiki, innovatsion taraqqiyot investitsion salohiyatning real iqtisodiy natijalarga aylanishini ta’minlovchi asosiy mexanizm hisoblanadi.
“BARKAMOL AVLOD” MARKAZLARINING FAOLIYATI
ANNOTATSIYA: Ushbu ilmiy ishda O’zbekistonda maktabdan tashqari ta’limning rivojlanishi, xususan, “Barkamol avlod” markazlarining faoliyati, tashkilotdan ko’zlangan maqsad, yangiliklar atroflicha yoritilgan. “Barkamol avlod” markazlari hozirda bolalarning bilim olishi va kasb-hunarga yo’naltirishda o’ziga xos mayoq vazifasini o’tamoqda. Shu sababli Prezidentimiz ham bu sohaga alohida e’tibor qaratmoqda. Shu va boshqa muhim masalalar ushbu ilmiy izlanishda o’z aksini topgan.
Kalit so’zlar: barkamol avlod, maktabdan tashqari ta’lim, badiiy adabiyot, to’garak, madaniyat, san’at, kasb-hunar, ijodkorlik
MOLIYAVIY HISOBOTLAR AUDITI SIFATINI OSHIRISHDA ICHKI NAZORAT TIZIMINING O‘RNI
Annotatsiya: Ushbu tezisda korxonalarda samarali ichki nazorat tizimining (INT) mavjudligi tashqi va ichki audit sifatiga qanday ta’sir ko‘rsatishi o‘rganilgan. Xalqaro Audit Standartlari (XAS) va COSO modeliga tayangan holda, kuchli ichki nazorat muhiti auditorlik xatarlarini kamaytirishi, audit jarayonlarini optimallashtirishi va moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini ta’minlashdagi konseptual ahamiyati yoritib berilgan.
Kalit so‘zlar: Audit sifati, ichki nazorat tizimi, COSO modeli, moliyaviy hisobot, auditorlik xatari, Xalqaro Audit Standartlari (XAS), nazorat muhiti, raqamlashtirish.
TEMIR YO‘L TIZIMIDA RISKLARGA ASOSLANGAN AUDIT YONDASHUVINI JORIY ETISH VA UNING SAMARADORLIGI
Annotatsiya: Ushbu tezisda O‘zbekiston temir yo‘l transporti tizimida risklarga asoslangan audit (RAA) yondashuvini joriy etishning obektiv zarurati va afzalliklari yoritilgan. Sohadagi o‘ziga xos moliyaviy va operatsion xavflarni (tranzit logistikasi, yirik xaridlar, infratuzilma xarajatlari) baholash orqali audit tekshiruvlari samaradorligini oshirish hamda raqamli texnologiyalarni (ERP) qo‘llash bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: Audit, risklarga asoslangan yondashuv, temir yo‘l tizimi, Xalqaro Audit Standartlari (XAS), moliyaviy hisobot, raqamlashtirish, ERP tizimi, xavflarni boshqarish.
ERKIN IQTISODIY ZONALARNING MINTAQAVIY TASHKIL ETILISHIDA JAHON DAVLATLARI TAJRIBASI
Annotatsiya. Mazkur maqolada erkin iqtisodiy zonalarning mintaqaviy iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni va ahamiyati jahon davlatlari tajribasi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda Xitoy, Birlashgan Arab Amirliklari va Janubiy Koreya davlatlarida tashkil etilgan erkin iqtisodiy zonalar faoliyati, ularning iqtisodiy samaradorligi hamda hududiy rivojlanishga ta’siri o‘rganilgan. Ushbu mamlakatlarda erkin iqtisodiy zonalar orqali xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, sanoat ishlab chiqarishini rivojlantirish, logistika va xizmatlar sektorini kengaytirish bo‘yicha amalga oshirilgan iqtisodiy mexanizmlar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, erkin iqtisodiy zonalar hududiy iqtisodiy rivojlanishni jadallashtirish, innovatsiyalarni joriy etish hamda eksport salohiyatini oshirishda muhim instrument hisoblanadi. Jahon tajribasini o‘rganish va uni milliy iqtisodiyot sharoitlariga moslashtirish iqtisodiy rivojlanish strategiyasini takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: erkin iqtisodiy zonalar, jahon tajribasi, mintaqaviy rivojlanish, xorijiy investitsiyalar, logistika xizmatlari, innovatsion iqtisodiyot, iqtisodiy integratsiya.
МАТЕМАТИЧЕСКОЕ ОПИСАНИЕ ПЕРЛИТНОГО ПРЕВРАЩЕНИЯ ПРИ ОХЛАЖДЕНИИ КРУПНЫХ СЕЧЕНИЙ
Аннотация: Рассмотрена математическая модель перлитного превращения, основанная на уравнениях Аврами–Ерофеева. Модель учитывает скорость охлаждения, размер зерна аустенита и концентрацию легирующих элементов. Проведён расчёт времени начала и конца перлитного превращения для валов диаметром 200–500 мм при различных средах охлаждения. Показано, что замедленное охлаждение способствует укрупнению межпластинчатого расстояния и снижению прочностных характеристик. Результаты используются для оценки опасности формирования грубого перлита при нарушении технологического процесса. Abstract: The mathematical model of perlite transformation based on the Avrami-Yerofeev equations is considered. The model takes into account the cooling rate, austenite particle size, and the concentration of alloying elements. Calculations of the start and end times of pearlite transformation were performed for shafts with a diameter of 200-500 mm in various cooling environments. It has been shown that delayed cooling contributes to the increase in the distance between the plates and a decrease in strength characteristics. The results are used to assess the risk of coarse perlite formation when the technological process is disrupted.
Ключевые слова: перлитное превращение, кинетика, охлаждение, крупногабаритные детали, математическая модель.
Keywords: perlite transformation, kinetics, cooling, large-sized parts, mathematical model.
ПРОГНОЗИРОВАНИЯ СТРУКТУРЫ И СВОЙСТВ ВАЛОВ КРУПНОГО СЕЧЕНИЯ НА ОСНОВЕ ТЕРМОКИНЕТИЧЕСКИХ МОДЕЛЕЙ
Аннотация: на основе расчётных диаграмм и зависимостей, полученных в JMatPro и OpenCalphad, разработана методика прогноза распределения фаз и механических свойств по сечению крупногабаритных валов при охлаждении с реальными скоростями. Установлено, что даже при скорости 1 °C/с возможно формирование высокопрочного мартенсита в поверхностных зонах, тогда как ядро демонстрирует признаки неполного превращения. Полученные данные позволяют разрабатывать оптимальные режимы закалки с целью минимизации структурной неоднородности и остаточных напряжений. Abstract: Based on the calculated diagrams and dependencies obtained in JMatPro and OpenCalphad, a method for predicting the distribution of phases and mechanical properties across the cross-section of large shafts during cooling at real speeds has been developed. It has been established that even at a rate of 1 °C/s, high-strength martensite can form in surface zones, while the nucleus exhibits signs of incomplete transformation. The obtained data allow for the development of optimal hardening modes to minimize structural heterogeneity and residual stresses.
Ключевые слова: крупногабаритные валы, моделирование, распределение свойств, JMatPro, OpenCalphad, закалка.
Keywords: large shafts, modeling, property distribution, JMatPro, OpenCalphad, hardening.
TARBIYA JARAYONINING PSIXOLOGIK ASOSLARI
Annotatsiya: Maqolada tarbiya jarayonining psixologik determinatsiyasi, shaxsning rivojlanish bosqichlaridagi ruhiy o‘zgarishlar va tarbiya usullarining samaradorligini oshiruvchi mexanizmlar tahlil qilingan. Tarbiya va ruhiyatning o‘zaro aloqadorligi yoritilgan. Аннотация: В статье анализируется психологическая детерминация воспитательного процесса, психические изменения на этапах развития личности и механизмы, повышающие эффективность воспитания. Освещена взаимосвязь воспитания и психики. Abstract: The article analyzes the psychological determination of the educational process, psychological changes at the stages of personality development and mechanisms that increase the effectiveness of upbringing. The relationship between education and psyche is highlighted.
Kalit so`zlar: Tarbiya, psixologiya, motivatsiya, muloqot, rivojlanish, emotsional intellekt.
Ключевые слова: Воспитание, психология, мотивация, общение, развитие, эмоциональный интеллект.
Key words: Education, psychology, motivation, communication, development, emotional intelligence.
MAHALLIY HOM ASHYOLAR ASOSIDA TARKIBIDA MAGNIY VA MIKROELEMENTLAR SAQLAGAN SUYUQ O’G’ITLAR OLISH TEXNOLOGIYASI.
Bugungi kunda global agrar ishlab chiqarishda tuproq unumdorligini oshirish va hosildorlikni barqaror saqlash xalqaro miqyosda e’tibor markazida turibdi. Tuproqning sog‘lom minerallar balansiga ega bo‘lishi o‘simliklarning to‘laqonli o‘sishi, fotosintez jarayonining samaradorligi va ozuqa moddalarini muvozanatli qabul qilishiga to‘g‘ridan‑to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatadi. Agrar fan sohasidagi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, tuproqdagi magniy yetishmovchiligi global tuproqlarning 20–30 % da uchraydi va bu hosildorlikning sezilarli darajada pasayishiga olib keladi. Magniy (Mg) o‘simliklar fiziologiyasida makroelement sifatida fermentativ jarayonlar, xlorofill molekulasining shakllanishi va energiya almashinuvini tartibga solishda muhim rol o‘ynaydi. Xlorofill tarkibiga kiruvchi Mg atomlari bo‘lmasa, fotosintez jarayoni samaradorligi pasayadi va karbon assimilatsiyasi sustlashadi. Shu sababli müddati uzaygan yoki qayta ishlangan tuproqlarda magniy bilan oziqlantirish agrar texnologiyalarda ustuvor yo‘nalish bo‘lib kelmoqda.
BO‘LAJAK TARBIYACHILARNI XALQ OG‘ZAKI IJODI ORQALI NUT MADANIYATINI RIVOJLANTIRISHNING SAMARALI YO‘LLARI
Annotatsiya:Ushbu maqolada xalq og’zaki ijodi vositalari orqali talabalarda nutq madaniyatini rivojlantirish modelini takomillashtirish yoritilgan. Maqolada talabalar nutqiga e’tibor qaratiladi. Taklif etilgan metodik yondashuvlar ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: Talabalar, nutq madaniyati, xalq og‘zaki ijodi, pedagog, tarbiyachi, maktabgacha ta’lim, tarbviyalanuvchi, ma’naviyat, ertaklar, topishmoqlar, maqollar, tez aytishlar, qoʻshiqlar.
OLTINGUGURT KOLCHEDANLARINING TARKIBI VA TURLARI
Oltingugurt kolchedanining asosiy tarkibiy qismi 53,5% S va 46,5% Fe bo‘lgan temir disulfid FeS2 dan iboratdir. Tabiiy oltingugurt kolchedani tarkibida FeS2 dan tashqari mis, rux, qo‘rg‘oshin, mishyak, nikel, kobalt, selen, vismut, tellur, kadmiy birikmalari, kalsiy va magniy karbonatlari va sulfatlari, oz miqdorda oltin va kumush kabi qo‘shimchalar bo‘ladi. Shuning uchun sulfat kislota ishlab chiqarishda ishlatiladigan kolchedan tarkibidagi oltingugurt miqdori katta chegarada – 30 dan 52% gacha o‘zgarib turadi.
ОШҚОЗОН ОСТИ БЕЗИ ҚОН ҚУЙИЛИШЛАРИНИНГ ҲАЁТИЙЛИГИНИ ГЕМИН МИҚДОРИНИ ЎРГАНИШ ОРҚАЛИ СУД-ТИББИЙ БАҲОЛАШ
Долзарблиги. Травматик шикастланишларнинг ҳаётлик даврида юзага келганлигини ишончли аниқлаш муаммоси суд-тиббий экспертизанинг марказий вазифаларидан бири бўлиб қолмоқда (1, 3, 4). Жароҳатларнинг ҳаётийлигини аниқлашда, айниқса ошқозон ости бези каби ички аъзолардаги қон қуйилишларни текширишда, морфологик ўзгаришлар ҳар доим ҳам етарли даражада специфик бўлмайди (2, 8). Бундай ҳолларда тўқималарнинг ҳаётийлик реакцияларини акс эттирувчи молекуляр маркерларни аниқлаш имконини берувчи биокимёвий ва инструментал усулларни қўллаш истиқболли йўналиш ҳисобланади.
BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARIDA KASBIY KOMPETENSIYANI SHAKLLANTIRISHDA INNOVATSION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI
Annotatsiya: Mazkur maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida kasbiy kompetensiyani shakllantirish jarayonida innovatsion pedagogik texnologiyalarning o‘rni tahlil qilinadi. Unda zamonaviy ta’lim talablariga mos ravishda o‘qituvchilarning metodik, kommunikativ va axborot-kommunikatsion kompetensiyalarini rivojlantirishda interaktiv metodlar, raqamli vositalar va muammoli ta’lim texnologiyalarining ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, ta’lim jarayonida innovatsion yondashuvlardan foydalanish orqali talabalarning mustaqil fikrlash, ijodiy yondashuv va refleksiv ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llash kasbiy tayyorgarlik samaradorligini oshirishga xizmat qilishini ko’rsatadi.
Kalit so‘zlar: kasbiy kompetensiya, innovatsion pedagogik texnologiyalar, boshlang‘ich ta’lim, interaktiv metodlar, raqamli ta’lim, pedagogik mahorat, muammoli ta’lim, refleksiya, mustaqil fikrlash, AKT.
BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINING KASBIY KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING METODIK VA AMALIY MEXANIZMLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishning metodik va amaliy mexanizmlari tahlil qilinadi. Unda zamonaviy pedagogik yondashuvlar, interaktiv metodlar va amaliy mashg‘ulotlar orqali kasbiy tayyorgarlikni oshirish masalalari yoritiladi. Shuningdek, kompetensiyani rivojlantirishga xizmat qiluvchi samarali usullar va ularning ta’lim jarayonidagi ahamiyati asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar: kasbiy kompetensiya, boshlang‘ich ta’lim, metodik yondashuv, amaliy mexanizm, pedagogik texnologiyalar, interaktiv metodlar, o‘qituvchi tayyorlash.
ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОНДА ФАРОВОНЛИК ВА ТАРАҚҚИЁТ ЙЎЛИДАГИ ИСЛОҲОТЛАР
Мақолада Ўзбекистонда амалга оширилаётган иқтисодий ва ижтимоий ислоҳотлар таҳлил қилинган. Асосий эътибор иқтисодий барқарорлик ва маиший муаммоларни ҳал қилиш орқали сиёсий ислоҳотларга замин яратишга қаратилган. Халқаро тажрибалар билан таққослаб, ҳозирги стратегиянинг самарадорлиги ижобий баҳоланган. The article analyzes the economic and social reforms being implemented in Uzbekistan. The main focus is on achieving economic stability and solving everyday social issues as a foundation for political reforms. By comparing with international experiences, the effectiveness of the current strategy is positively evaluated. В статье анализируются экономические и социальные реформы, проводимые в Узбекистане. Основное внимание уделяется обеспечению экономической стабильности и решению бытовых проблем как основы для политических реформ. В сравнении с международным опытом положительно оценивается эффективность текущей стратегии.
Калит сўзлар: Янги Ўзбекистон, иқтисодий ислоҳотлар, сиёсий барқарорлик, фаровонлик, коррупцияга қарши кураш, демократия.
Keywords: New Uzbekistan, economic reforms, political stability, prosperity, anti-corruption, democracy.
Ключевые слова: Новый Узбекистан, экономические реформы, политическая стабильность, благосостояние, борьба с коррупцией, демократия.
ONLINE SAVDO TIZIMLARIDA LOGISTIKA VA TO‘LOV INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISH MASALALARI
Annotatsiya: Mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotning jadallik bilan rivojlanishi turli tarmoqlarda tub o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Xususan, so‘nggi yillarda elektron tijorat va onlayn savdo platformalari kundan kunga ommalashib, aholining iste’mol madaniyatiga chuqur kirib bormoqda. Aynan shu jarayonda zamonaviy logistika tizimi va ilg‘or to‘lov infratuzilmasining rivoji elektron savdo sektorining bosh omillaridan biriga aylandi. Yangi rivojlanayotgan onlayn bozor sharoitida raqobatbardosh va barqaror savdo muhiti yaratish uchun zamonaviy logistika va to‘lov texnologiyalari barpo etilishi, ular uzluksiz va xavfsiz ishlashini ta’minlash dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar: elektron tijorat, onlayn savdo, logistika, to‘lov infratuzilmasi, raqamlashtirish, avtomatlashtirish, xavfsizlik, innovatsiya, tranzaksiya, investitsiya.
BLENDED LEARNING (ARALASH TA’LIM) MODELI ORQALI AXBOROT KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH.
Annotatsiya. Mazkur maqolada Blended learning (aralash ta’lim) modelining o‘quvchilarda axborot kompetensiyasini rivojlantirishdagi nazariy asoslari yoritiladi. Aralash ta’lim modeli an’anaviy auditoriya mashg‘ulotlari va raqamli ta’lim vositalarini uyg‘unlashtirib, o‘quvchilarda mustaqil izlanish, tanqidiy fikrlash, axborotni izlash, tahlil qilish va undan samarali foydalanish ko‘nikmalarini shakllantiradi. Shuningdek, LMS tizimlari, elektron resurslar, interaktiv topshiriqlar va hamkorlikdagi faoliyat orqali o‘quvchilarning axborot savodxonligi va ijodiy fikrlash qobiliyatlari mustahkamlanishi ta’kidlanadi.
Kalit so‘zlar: Blended learning (aralash ta’lim), axborot kompetensiyasi, raqamli savodxonlik, mustaqil izlanish, tanqidiy fikrlash, kognitiv rivojlanish.
SHIFOBAXSH O‘SIMLIKLAR NOMINATSIYASINING LINGVOMADANIY XUSUSIYATLARI
Har bir xalqning tili uning ming yillik hayot tarzi, diniy-e’tiqodiy qarashlari, xalq tabobati va xalq og‘zaki ijodi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, bu bog‘liqlik tilning leksik qatlamida, xususan, shifobaxsh o‘simliklar nomlarida yaqqol namoyon bo‘ladi. Shifobaxsh o‘simliklar nominatsiyasi nafaqat denotativ ma’lumot (o‘simlikning o‘zi, ko‘rinishi, funksiyasi)ni, balki etnosning qadriyatlari, mifologik tasavvurlari, ma’naviy-madaniy tajribasini ham mujassamlashtiradi.
MAKTAB AMALIYOTCHI PSIXOLOGINING ASOSIY VAZIFALARI HAMDA TA’LIM SOHASIDAGI O‘RNI VA AHAMIYATI
Mazkur maqolada maktab amaliyotchi psixologining ta’lim tizimidagi o‘rni, uning asosiy vazifalari, o‘quvchilar, o‘qituvchilar va ota-onalar bilan ishlash yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Shuningdek, psixologik xizmatning ahamiyati, o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishi va ta’lim samaradorligiga ta’siri yoritiladi.
Kalit so‘zlar:maktab psixologi, psixologik xizmat, o‘quvchi, diagnostika, profilaktika, maslahat, rivojlanish, ijtimoiy muhit, tarbiya, psixologik yordam.
HOMILADOR AYOLLARDA GEPATIT B: VERTIKAL YUQISHNING OLDINI OLISH MASALALARI
Annotatsiya. Ushbu ilmiy maqolada homilador ayollarda gepatit B virusining (HBV) tarqalishi, uning ona va bola salomatligiga ta’siri hamda vertikal (ona-bolaga) yuqish mexanizmlari chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida vertikal yuqish xavfini oshiruvchi omillar, xususan, virus yukining yuqoriligi, HBeAg musbatlik va profilaktik choralar yetarli darajada amalga oshirilmasligi asosiy sabablar sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada homiladorlik davrida skrining o‘tkazish, antiviral terapiyani qo‘llash hamda tug‘ruqdan keyin yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda immunoprofilaktika tadbirlarini amalga oshirishning ahamiyati yoritilgan.
Kalit so‘zlar: Gepatit B, HBV, homiladorlik, vertikal yuqish, ona va bola salomatligi, antiviral terapiya, immunoprofilaktika, vaksina, skrini.