OGAHIYNING “TA’VIZ UL- OSHIQIN” DEVONIDAGI “HARBIY MAVZUGA OID” LSG NING TAHLILI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Muhammad Rizo Ogahiy, “Ta’viz ul-oshiqin”, o‘zbek mumtoz adabiyoti, chig‘atoy turkiy tili, forsiy o‘zlashmalar, leksik-semantik guruh, harbiy leksika., Keywords: Muhammad Rizo Ogahi, “Ta’viz ul-oshikin”, Uzbek classical literature, Chagatai Turkic language, Persian loanwords, lexical-semantic group, military vocabulary., Ключевые слова: Мухаммад Ризо Огахи, “Та’виз ул-ошиқин”, узбекская классическая литература, чагатайский тюркский язык, персидские заимствования, лексико-семантическая группа, военная лексика.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada XIX asr o‘zbek mumtoz adabiyotining yirik namoyandasi Muhammad Rizo Ogahiyning hayoti va ijodiy merosi tahlil qilinadi. Tadqiqotda shoirning adabiy va tarixiy faoliyati, “Ta’viz ul-oshiqin” devonining janrlar tarkibi hamda undagi she’riy asarlarning miqdoriy va mazmuniy xususiyatlari yoritilgan. Ogahiy ijodida chig‘atoy turkiy va forsiy tillarning tutgan o‘rni ilmiy asosda ko‘rsatilib, forsiy she’rlarning alohida bo‘lim sifatida kiritilishi asoslab beriladi. Maqolaning asosiy qismida “Ta’viz ul-oshiqin” devonida uchraydigan harbiy mavzuga oid forsiy o‘zlashmalar leksik-semantik guruh doirasida tahlil qilinib, ularning semantik, morfologik va etimologik xususiyatlari aniqlanadi. Tadqiqot natijalari forsiy o‘zlashmalar o‘zbek adabiy tilining shakllanishi va rivojida muhim ahamiyat kasb etganini ko‘rsatadi.
Annotation: This article analyzes the life and creative heritage of Muhammad Rizo Ogahi, a prominent representative of nineteenth-century Uzbek classical literature. The study examines the poet’s literary and historical activities, the genre composition of the divan “Ta’viz ul-oshikin”, as well as the quantitative and thematic characteristics of the poetic works included in it. The role of the Chagatai Turkic and Persian languages in Ogahi’s творчество is scientifically substantiated, and the inclusion of Persian poems as a separate section is justified. In the main part of the article, Persian military-related loanwords found in the divan “Ta’viz ul-oshikin” are analyzed within the framework of a lexical-semantic group, and their semantic, morphological, and etymological features are identified. The research findings confirm that Persian loanwords played an important role in the formation and development of the Uzbek literary language.
Аннотация: В статье анализируются жизнь и творческое наследие выдающегося представителя узбекской классической литературы XIX века Мухаммада Ризо Огахи. В исследовании рассматриваются литературная и историческая деятельность поэта, жанровый состав дивана “Та’виз ул-ошиқин”, а также количественные и содержательные особенности включённых в него поэтических произведений. Научно обосновывается роль чагатайского тюркского и персидского языков в творчестве Огахи, а также выделение персидских стихотворений в качестве самостоятельного раздела. В основной части статьи персидские заимствования военной тематики, зафиксированные в диване “Та’виз ул-ошиқин”, анализируются в рамках лексико-семантической группы, выявляются их семантические, морфологические и этимологические характеристики. Результаты исследования подтверждают, что персидские заимствования сыграли важную роль в формировании и развитии узбекского литературного языка.