TILSHUNOSLIK TARIXI.TILSHUNOSLIK FANINING TARAQQIYOTI

Abstract

Tilshunoslik fanining tarixiy shakllanish jarayoni, uning rivojlanish bosqichlari hamda nazariy-metodologik asoslari keng qamrovda tahlil qilinadi. Tadqiqotda tilshunoslikning qadimgi davrda falsafiy qarashlar doirasida yuzaga kelishi, o‘rta asrlarda Sharq va G‘arb ilmiy muhitida rivoj topishi hamda yangi davrda mustaqil fan sifatida shakllanish jarayoni izchil yoritiladi.

Qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning vujudga kelishi, uning ilmiy tamoyillari va til oilalarini aniqlashdagi ahamiyati alohida ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, XX asrda yuzaga kelgan strukturalizm yo‘nalishi va uning tilni tizim sifatida o‘rganishdagi roli, zamonaviy bosqichda esa generativ grammatika, kognitiv tilshunoslik, sotsiolingvistika kabi yo‘nalishlarning shakllanishi va rivoji ilmiy jihatdan asoslab beriladi.

Tadqiqot doirasida o‘zbek tilshunosligining shakllanishi va taraqqiyoti ham alohida e’tibor markazida bo‘lib, milliy tilshunoslik maktablarining yuzaga kelishi, o‘zbek olimlarining lingvistika rivojiga qo‘shgan hissasi tahlil qilinadi. Ayniqsa, o‘zbek tilshunosligining nazariy asoslari, uning umumiy tilshunoslik bilan o‘zaro bog‘liqligi hamda zamonaviy ilmiy yo‘nalishlar bilan integratsiyasi ochib beriladi.

Tilshunoslik fanining boshqa fanlar — psixologiya, falsafa, informatika va madaniyatshunoslik bilan o‘zaro aloqasi ham ko‘rsatilib, tilni kompleks o‘rganish zaruriyati ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot natijalari tilshunoslik tarixini tizimli o‘rganish, uning rivojlanish qonuniyatlarini anglash hamda zamonaviy lingvistik tadqiqotlar uchun nazariy asos yaratishda muhim ahamiyat kasb etadi