O‘ZBEK INTELLEKTUAL ROMANLARIDA INSONNING MA’NAVIY SAFAR KONSEPSIYASI.
Keywords:
Kalitso‘zlar:intellektual-falsafiy roman, YO‘L motivi, SAFAR motivi, ekzistensializm, ramziylik, intertekstuallik, tasavvuf, falsafiy tafakkur, badiiy talqin, inson botini, ma’naviy kamolot, mifologizm, mozaik kompozitsiya, modern roman, o‘zlikni anglash, abadiyat, ruhiy izlanish., Keywords: intellectual-philosophical novel, ROAD motif, JOURNEY motif, existentialism, symbolism, intertextuality, mysticism, philosophical thought, artistic interpretation, human soul, spiritual perfection, mythologism, mosaic composition, modern novel, self-awareness, eternity, spiritual search., Ключевые слова: интеллектуально-философский роман, мотив ДОРОГИ, мотив ПУТЕШЕСТВИЯ, экзистенциализм, символизм, интертекстуальность, мистицизм, философская мысль, художественная интерпретация, человеческая душа, духовное совершенство, мифологизм, мозаичная композиция, современный роман, самосознание, вечность, духовный поиск.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada o‘zbek intellektual-falsafiy romanlarida insonning mavjudligi, hayot mazmuni va abadiyat bilan bog‘liq ekzistensial muammolar talqini tahlil qilinadi. Xususan, Ulug‘bek Hamdamning “Yo‘l” romani misolida SAFAR va YO‘L motivlarining badiiy-falsafiy mohiyati ochib beriladi hamda asarning Isajon Sultonning “Boqiy darbadar”, Omon Muxtorning “Tepalikdagi xaroba” va “Aflotun”, Xurshid Do‘stmuhammadning “Donishmand Sizif” romanlari bilan g‘oyaviy-estetik mushtarakligi yoritiladi. Tadqiqotda qahramonning “Men qayerdan keldim, nega yashayapman va qayga ketayapman?” kabi falsafiy savollar orqali o‘zligini anglashga intilishi tahlil etiladi. Shuningdek, romanlarda ramziylik, intertekstuallik, mozaik kompozitsiya, mifologik va tasavvufiy qarashlarning uyg‘unlashuvi, qadim falsafiy tafakkur bilan zamonaviy inson ruhiyati o‘rtasidagi bog‘liqlik masalalari yoritiladi. Maqolada intellektual-falsafiy roman janrining o‘zbek adabiyotidagi badiiy-estetik xususiyatlari ham ilmiy asosda ochib beriladi.
Abstract: This article analyzes the interpretation of existential problems related to human existence, the meaning of life, and eternity in Uzbek intellectual-philosophical novels. In particular, the artistic and philosophical essence of the JOURNEY and ROAD motifs is revealed in the example of Ulugbek Hamdam's novel "Yol", and the ideological and aesthetic commonality of the work with Isajon Sultan's "Boqiy darbadar", Amon Mukhtor's "Tepalikdagi xaroba" and "Aflatun", and Khurshid Dostmuhammad's "Donishmand Sisyphus" is highlighted. The study analyzes the hero's desire to understand his identity through philosophical questions such as "Where did I come from, why do I live and where am I going?". The novels also highlight the issues of symbolism, intertextuality, mosaic composition, the combination of mythological and mystical views, and the connection between ancient philosophical thought and the modern human psyche. The article also reveals the artistic and aesthetic features of the intellectual-philosophical novel genre in Uzbek literature on a scientific basis.
Аннотация: В данной статье анализируется интерпретация экзистенциальных проблем, связанных с человеческим существованием, смыслом жизни и вечностью, в узбекских интеллектуально-философских романах. В частности, на примере романа Улугбека Хамдама «Йол» раскрывается художественно-философская сущность мотивов «ПУТЕШЕСТВИЕ» и «ДОРОГА», а также подчеркивается идеологическая и эстетическая общность произведения с романами Исаджона Султана «Бокий дарбадар», Амона Мухтора «Тепаликдаги хароба» и «Афлатун», а также с романом Хуршида Достмухаммада «Донишманд Сизиф». В исследовании анализируется стремление героя понять свою идентичность через философские вопросы, такие как «Откуда я пришел, зачем я живу и куда иду?». В романах также освещаются вопросы символизма, интертекстуальности, мозаичной композиции, сочетания мифологических и мистических взглядов, а также связи между античной философской мыслью и современной человеческой психикой. В статье также на научной основе раскрываются художественно-эстетические особенности жанра интеллектуально-философского романа в узбекской литературе.